تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

۱- پيشينه بازرگانی و تجارت در بین اعراب قبل از اسلام و در صدر اسلام

مکيان به بازرگانی شهره بودند و معروف است که کاروانها تابستان به شام می‌رفتند و زمستان به یمن.[۱] تاریخ‌نگاران، پیشه بازرگانی اشراف مکه را متفاوت ذکر کرده‌اند مانند تجارت در برنج، حبوبات، نساجی، شراب، روغن و… . بازرگانی تنها ویژه مردان مکی نبود، بلکه بانوانی همچون حضرت خدیجه(س) همسر پیامبر(ص) و هند دختر عبدالمطلب نیز در آن شرکت داشتند. پس از هجرت، مهاجران، مهارت بازرگانی خود را به مدینه انتقال داده و آنجا را به صورت یک مرکز بازرگانی در آوردند و در مدت کوتاهی توانستند، ثروتهاي فراوانی به دست آورند به طوری که مهارت برخی از آنان از جمله عبدالرحمن ‌بن ‌عوف ضرب‌المثل شد.

معمولاً در تجارت برون‌مرزی تعداد فراوانی سهیم می‌شدند. مثلاً در مورد کاروانی که در بدر، مسلمانان قصد حمله به آن را داشتند گفته شده هیچ خانه‌ای در قریش نبود مگر آنکه در آن سهمی داشت.[۲]

صاحبان کالا، همراه با کاروان به حرکت در می‌آمدند. حرکت این کاروانها به صورت گروهی تنظیم می‌شد و برای آن فرمانده و پاسداران و راهنمایان و کارگرانی تعیین مي‌نمودند. معمولاً امنیت مسیر حرکت کاروان به وسیله پیمان‌های سیاسی که میان رؤسای قبايلِ ساکن در راه بازرگانی قرار داشت، تأمین می‌شد. همچنین با دولت‌هایی كه کالا را بدانجا حمل می‌کردند تماس‌هایی برقرار می‌شد. این پیمانها به ایلاف موسوم بوده‌است و روایت شده که نخستین شخصی که ایلاف را به وجود آورد هاشم بوده‌است.[۳]

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

برخی بازرگانان، در کشوری که با آن به تجارت می‌پرداختند شعبه‌های بازرگانی ایجاد کرده بودند.

اهل مکه، به کارهای صرافی و مبادله پول نیز اشتغال داشتند. سکه‌های متداول در مکه از سوی ساسانیان و یمن به صورت نقره و از سوی دولت بیزانس به صورت طلا بود. دینارِ بیزانسی از ارزش ویژه‌ای برخوردار بود، و در تجارت با هند فقط سکه‌های طلای بیزانسی مورد معامله قرار می‌گرفت.[۴]

با پیشرفت شهرهای بزرگ اسلامی، نیاز به مواد غذایی، مواد خام صنعتی، وسایل تجملاتی افزایش یافت و چنین وضعی، مردم را بر آن داشت تا از مُدها و سلایق جوامع بیگانه تقلید کرده و سازمانهای نوینی در شیوه بازرگانی و داد و ستد ایجاد نمایند.

نقل و انتقال کالاهای پُر حجم به جز تعدادی از کالاها مانند فلفل و سایر ادویه‌ها، چینی‌آلات و…، به دلیل گرانبها بودن، مقرون به صرفه نبود. برخی تولیدات از جمله تصفیه شکر و قند در پالایشگاه‌های عمده، به میزان وسیعی صورت می‌گرفت.

در دورانهای اولیه اسلام کالاهای تجاری مانند چینی و بلور و ادویه از جنوب و جنوب شرقی آسیا آورده می‌شد و به بنادر خلیج فارس، بصره حمل می‌گردید و از آنجا به نقاط دیگر مانند مصر و قاهره، بغداد، سوریه، قسطنطنیه فرستاده می‌شد. باید در نظر داشت که تمام امور بازرگانی در دست مسلمانان نبود بلکه کالاهایی كه در دریای مدیترانه حمل و نقل می‌شد تجارتشان تا حد زیادی به وسیله کشتیها و تجار اروپایی انجام می‌گرفت.[۵]

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

تجارت از راه زمینی با جنوب و مرکز روسیه و اروپا برقرار و فعال بود[۶] البته حمل و نقل از راههای آبی ارزانتر و سالمتر از راههای زمینی بود و داد و ستد از راه‌هاي دور به ویژه پهنه اقیانوس هند منحصر به راههای دریایی بود.

ادريسي (نويسنده‌ سده ششم هجري) گزارش كرده‌است که بسياري از كالاهاي شرقي مانند عاج، مشك، صمغه‌هاي خوشبو، ظروف چيني، فلفل، كافور،…به عدن وارد و از آنجا با كشتي به مناطق دیگر مانند عيذاب[۷] و اسوان و اسكندريه ‌برده می‌شد و در آنجا  در اختيار تاجران ونيزي و ژنوي قرار مي‌گرفت.

در دوران عباسیان، مراکز سازمانی این راههای دریایی یکی بصره بود در جنوب عراق و دیگری بندر سیراف در خلیج فارس، که هر دو تحت تصرف و کنترل عباسیان بودند. البته در قرن دهم با گسترش و ترقی شهر قاهره ، این مراکز به دریای سرخ منتقل شد.

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

بازرگانی و داد و ستد با شرق در بصره و سیراف، بیشتر در دست بازرگانان ایرانی، عرب و یهودی بود.

کشتیهای اعراب، کالاها را به غرب هندوستان و نواحی دورتر و حتی چین می‌رساندند. این کشتیها به طرف نواحی جنوبی، مانند جنوب و غرب عربستان و آفریقاي شرقی نیز می‌رفتند.

به جز این راهها، شاهراههایی نیز از بغداد به ایران می‌رفت و از آنجا به آسیای مرکزی و چین.

با گسترش قلمرو مسلمانان محصولات جدیدی مانند برنج، نیشکر، پنبه، هندوانه، بادمجان، مرکبات و لیمو تولید و محصولات گذشته هم فراوانتر شد مثلاً تجار از شام به فارس پارچه و غذا می‌آوردند و از فارس شراب و شمع و… می‌بردند.[۸]

انتقال تکنیک و محصولات جدید تا به اسپانیا نیز کشیده شد. مثلاً چرخِ چاه یا ناعوره از سوریه، کانالهای زیر‌زمینی موسوم به قنات از ایران و روشهای جدید تکرر کشت و زرع به عنوان سوغات وارد اسپانیا شد.

مهمترین خط تجاری در نواحی جنوبي بود که اسپانیا، مغرب، مصر و سوریه را به هم می‌پیوست و تونس در این میان يك انبار بزرگ کالا یا مرکز اتصال بازرگانی به حساب می‌آمد. در سراسر این خط بازرگانی، بازرگانان که اکثرشان یهودی بودند به داد و ستد و حمل کالا از جمله ابریشم اسپانیا، طلای افریقا و بالاخره فلزات و روغن زیتون می‌پرداختند.

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

تحقیق اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي عصر عباسيان – ۷۰ ص وورد

 

علاوه بر این، در یک نظام اقتصادی لازم است که بازرگانان برای کسب اطمینان و اعتماد یکدیگر را شناخته و با یکدیگر ارتباط داشته باشند. در برخی موارد وابستگیهای خانوادگی می‌توانست چنین تماسهای اطمینان بخشی را ایجاد کند مثلاً بازرگانان یهودي که به نواحی دور دست سفر می‌کردند چنین موقعیتهایی را برای خود به وجود آورده بودند. در غیر این صورت لازم بود که قوانین و هنجارهای اجتماعی و اخلاقی وجود داشته باشد تا بدان توسل جویند و روابط اقتصادی ایجاب می‌کرد كه یک نظام عمومی حقوقی و رفتاری به وجود آید.

با گسترش بازرگانی و صنعت و مازاد محصولات کشاورزی، اهمیت پول بالا رفت و در نتیجه این جریانات، یک نظام پولی بین‌المللی پدیدار شد و توجه به صنعت سکه در سرزمینهاي خلفا افزایش یافت به طوری که  سکه‌های طلای دوران عباسی به نام دینار، قرنهاي متمادی وسیله‌ای برای داد و ستد و بازرگانی بود و سکه‌های نقره اسلامی نیز بعد‌ها در سرزمین‌های دوردستی مانند اسکاندیناوی و جنگل‌های ویچ‌وود در شمال آکسفورد یافت شد. [۹]

 

۲- محصولات

به علت تنوع آب و هوا، خاورمیانه و مغرب از نظر محصولات به دو بخش تقسیم شده بود، در یکی از این دو نقطه، کشاورزی همیشه امکان پذیر بود و انواع درختان از جمله زیتون، خرما، غلات، میوه و سبزی به عمل می‌آمد. گوسفند و بز نیز در مراتع می‌چریدند.

در انتهای این ناحیه، آب و علف به اندازه‌ای بود که شتر یا حیوانات دیگری (دام) پرورش دهند. کشاورزان، در یک نقطه ساکن بودند و چادرنشینان دائماً در حال حرکت، در عین حال برای مبادله محصولات خود به یکدیگر نیاز داشتند و این نوع زندگی بین آنها یک تعاون و همبستگی ظريف به وجود آورده‌بود. آنان بسیاری از مایحتاجشان را شخصاً تولید می‌کردند و مجبور بودند مازاد تولیدات خود را برای به دست آوردن کالاهای مورد نیازشان معاوضه پایاپاي نمایند مانند لوازم خانگی، تجهیزات و لازم مورد نیاز دام، ظروف و وسایل آشپزی و…

۱- المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام،۷/ ۲۸۵٫ دلیل اشاره به مکه اینست که ظهور اسلام از این شهر بوده است.

۲- طبقات الکبیر ، واقدی،۷/۳٫ابوسفیان درباره این کاروان گفت: هر مرد و زن قرشی که در مکه نیم دینار هم داشته با کاروان کرده است.

۳- در طبقات الکبیر (واقدی،۱/۴۳٫)آمده هاشم قرارداد بازرگانی قریش را با هرقل بست.

۴- عرب کهن در آستانه بعثت، ۱۶۶و۱۶۷ .

۱- تاریخ مردمان عرب، ۱۶۸،۷۵-۷۸٫

۲- سقوط بغداد، ۵۲ .

۳- در ساحل شرقی دریای سرخ

۱- التمدن‌الاسلامی، جرجی زیدان، مکتبةالحیاة،۱/۲۹٫ مغازی، واقدی،۱/۱۹۷-۲۰۰٫

۱- تاریخ مردمان عرب ،۷۵-۷۸ .تمام مطالب بالا نشان دهنده این است که مسلمانان با اروپاییان دادوستد داشته اند و هر دادوستد باعث یک سری تأثیر و تأثرها شده است.

«جهت دانلود فایل اینجا را کلیک نمایید.»

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 2 = 6